Türkiye Ekonomisi %2,3 Büyüdü — Eylül 2026 Bülteni

İTOSAM — Haftalık Ekonomi Bülteni | 4 Eylül 2026

İstanbul Ticaret Odası ekonomi bülteninin çevirisi ve analizi

İTO Stratejik Araştırmalar Merkezi — 31 Ağustos – 4 Eylül 2026 dönemi

Başlıklar: yıllık ve çeyreklik GSYH, uluslararası hizmet ticareti, dolaylı Ar-Ge teşvikleri, işgücü istatistikleri, TÜİK ve İTO enflasyonu, imalat PMI ve SAMEKS endeksi

1. Yıllık GSYH — 2025

"Türkiye ekonomisi 2025'te %3,7 büyüdü"

Zincirlenmiş hacim endeksiyle GSYH, 2025'te bir önceki yıla göre %3,7 büyüdü. Üretim yöntemiyle ve cari fiyatlarla GSYH %41,6 artarak 63 trilyon 240 milyar 524 milyon liraya ulaştı. Cari fiyatlarla kişi başına GSYH 714.682 lira, ABD doları cinsinden 18.103 dolar oldu.

2025'te sektörel büyüme

İnşaat %11,0 ile 2025'in en hızlı büyüyen sektörü oldu; onu %8,5 ile kültür, sanat, eğlence ve dinlence, %7,9 ile bilgi ve iletişim izledi. Buna karşılık tarım, ormancılık ve balıkçılık %8,5, su temini, kanalizasyon ve atık yönetimi %5,0 daraldı. GSYH içindeki pay açısından imalat sanayi %15,6 ile en yüksek payı korudu; onu %12,9 ile toptan ve perakende ticaret izledi.

Bu bültenin sizin için en önemli noktası: inşaat 2025'te %11,0 ile ekonominin en hızlı büyüyen sektörüydü, ancak 2026'nın ikinci çeyreğinde (bu belgenin 2. bölümü) %1,9 daraldı. Bu, iki çeyrekten kısa bir sürede tam bir dönüş ve aylık verilerle (inşaat üretimi yıllık %6 düşüş) tamamen tutarlı. 2025 çevrimin zirvesiydi; 2026 düzeltme yılı.

Ayrıca dikkat edin: gayrimenkul, aynı patlama yılında yalnızca %1,5 büyüdü — toplam ekonomi büyümesinin yarısından az. Yani inşaatın zirve yaptığı yılda bile işlem ve mülk hizmetleri tarafı bu büyümeden pay almadı.

Harcama bileşenleri

Yerleşik hanehalklarının nihai tüketim harcaması 2025'te %4,2 büyüyerek GSYH içindeki payını %54,4'e çıkardı. Gayrisafi sabit sermaye oluşumu %7,3 büyüdü ve payı %30,7 oldu. Devletin nihai tüketim harcaması %1,0 büyüdü. Mal ve hizmet ihracatı %0,6 azalırken ithalat %4,6 büyüdü; bu gelişmeyle ihracatın payı %24,7'ye, ithalatın payı %25,0'e ulaştı.

Beş yılda yapısal değişim: ihracatın GSYH içindeki payı 2022'de %38,1'den 2025'te %24,7'ye düştü — 13,4 puanlık bir gerileme. Aynı dönemde hanehalkı tüketiminin payı %52,9'dan %54,4'e çıktı. Yani Türkiye'nin büyüme motoru ihracattan iç tüketime kaydı. Cari açığı ve IMF'nin %12,1 olarak tahmin ettiği lira aşırı değerlenmesini üreten mekanizma tam olarak budur. İhracat desteği olmayan tüketime dayalı büyüme, sermaye girişine bağımlıdır.

2. Çeyreklik GSYH — 2026 2. çeyrek

GSYH, 2026'nın ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %2,3 büyüdü. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış zincirlenmiş hacim endeksi bir önceki çeyreğe göre %1,1 arttı. Cari fiyatlarla GSYH ikinci çeyrekte %36 büyüyerek 19 trilyon 869 milyar 747 milyon liraya ulaştı; ilk çeyreğin dolar değeri 438 milyar 347 milyon dolardı.

Eğilim açık: 2025'in ikinci çeyreğindeki %4,8'lik zirveden büyüme 3,9'a, sonra 3,5'e, sonra 2,6'ya ve şimdi %2,3'e indi — dört çeyrek üst üste düşüş. %1,1'lik (arındırılmış) çeyreklik büyüme, ekonominin henüz mutlak daralmada olmadığını gösteriyor, ancak ivmesi sürekli azalıyor.

2026 2. çeyrekte harcama bileşenleri

Yerleşik hanehalklarının nihai tüketim harcaması %3,5 büyüdü. Devletin nihai tüketim harcaması %1,8 azaldı ve gayrisafi sabit sermaye oluşumu yalnızca %0,6 büyüdü. Mal ve hizmet ihracatı %3,4, mal ve hizmet ithalatı %6,4 azaldı.

2026 2. çeyrekte sektörel büyüme

Sektörel ayrımda tarım, ormancılık ve balıkçılık %13,3 ile en yüksek büyümeyi gösterdi, bilgi ve iletişim faaliyetleri %8,6 büyüdü. Kamu yönetimi, eğitim, insan sağlığı ve sosyal hizmetler %4,0, ürün üzerindeki vergiler eksi sübvansiyonlar %3,3 ve diğer hizmet faaliyetleri %3,2 büyüdü. Sanayi %2,4, finans ve sigorta faaliyetleri ile gayrimenkul faaliyetleri %2,1 ve mesleki, idari ve destek hizmet faaliyetleri %2,0 büyüme kaydetti. Ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmetleri %0,5 ile sınırlı büyüdü; inşaat sektörü ise %1,9 azaldı.

Yatırım durmuş durumda. Gayrisafi sabit sermaye oluşumu 2025'te %7,3 büyüdü, ancak 2026'nın ikinci çeyreğinde yalnızca %0,6 — fiilen sıfır. %31,5'lik enflasyonla birlikte reel yatırım eriyor. Sabit yatırımın doğrudan çıktısı olan inşaat sektörü için bu, yeni proje akışının kuruduğu anlamına geliyor — müteahhitlerin kayıtlı sipariş düşüşünde (82,1'den 78,9'a) görülen şeyin ta kendisi.

3. Uluslararası hizmet ticareti istatistikleri — 2025

Hizmet ihracatı %6,5 büyüyerek 124,9 milyar dolara ulaştı; hizmet ithalatı ise %9,6 büyüyerek 61,9 milyar dolar oldu — yani 63,0 milyar dolarlık hizmet fazlası. Ödemeler dengesi geniş hizmet sınıflandırmasına göre seyahat hizmetlerinin toplam ihracat içindeki payı %48,1 oldu; onu %34,1 ile ulaştırma hizmetleri ve %6,3 ile diğer iş hizmetleri izledi.

Ulaştırma hizmetleri ihracatı %3,5 büyüyerek 42,5 milyar dolara ulaştı. Telekomünikasyon, bilgisayar ve bilgi hizmetleri ihracatı %25,3 büyüyerek 6,7 milyar dolara çıktı. Hizmet ithalatı tarafında ulaştırma %32,0 payla ilk sıradaydı; onu %16,9 ile diğer iş hizmetleri ve %14,5 ile seyahat izledi.

Avrupa Birliği ülkeleri, Türkiye'nin seyahat dışı hizmet ihracat ve ithalatında en büyük grup oldu: toplam hizmet ihracatının %37,9'u ve toplam hizmet ithalatının %45,3'ü. Hizmet ihracatında ABD %12,9 pay ve 8,3 milyar dolarla ilk sırada yer aldı; Almanya %11,5 ve İngiltere %6,6 ile onu izledi. Hizmet ithalatında İrlanda %12,6 ile başı çekti; İngiltere %9,1 ve ABD %8,3 ile takip etti.

Dış dengenin tam görüntüsü: 76,5 milyar dolarlık mal açığı karşısında 63,0 milyar dolarlık hizmet fazlası. Yani hizmetler mal açığının %82'sini telafi ediyor ve turizm tek başına bu fazlanın yaklaşık yarısı. Kırılganlık tam da burada: Türkiye'nin dış denge savunmasının yarısı, mevsimsel ve jeopolitiğe duyarlı tek bir sektöre bağlı.

Büyüme notu: telekomünikasyon ve bilişim teknolojileri %25,3 büyümeyle hizmet ihracatının en hızlı büyüyen alt sektörü — 6,7 milyar dolarla henüz küçük olsa da.

4. Dolaylı Ar-Ge teşvikleri — 2025

Ar-Ge faaliyetlerine yönelik toplam vergi teşviki, 2024'te 105 milyar 977 milyon liradan %59,5 artışla 2025'te 169 milyar 33 milyon liraya ulaştı. İşletmelerin en çok yararlandığı destek, 86 milyar 105 milyon lira ile gelir vergisi stopaj istisnası oldu. Onu 81 milyar 63 milyon lira ile kurumlar vergisi, 1 milyar 725 milyon lira ile gelir vergisi ve 141 milyon lira ile katma değer vergisi izledi.

2025'te bu teşviklerden yararlanan 11 bin 835 işletmenin %89,5'i küçük ve orta ölçekli şirketlerdi; ağırlıklı olarak bilgi ve iletişim, imalat sanayi ve mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetlerde yoğunlaşmıştı. 64 milyar 596 milyon liralık destekle bu şirketlerin yararlanma oranı %38,2 oldu; bunun %61,1'i orta ölçekli, %32,1'i küçük ve %6,8'i mikro işletmelere gitti. Büyük işletmelerin sayıdaki payı %10,5'ti, ancak bu işletmeler toplam teşviklerin %61,8'inden yararlandı.

Desteğin şiddetli yoğunlaşması: işletmelerin %10,5'i (büyükler) teşviğin %61,8'ini alıyor, işletmelerin %44,9'u (mikro) ise yalnızca %2,6'sını. Küçük bir şirket için bu, Ar-Ge teşvik sisteminin fiilen erişilemez olduğu anlamına geliyor — yasak olduğu için değil, idari maliyet ve giriş eşiği nedeniyle. Ancak pratik nokta şu: ülke genelinde yalnızca 11.835 işletme bu teşvikleri kullanıyor; yaklaşık 4 milyon faal işletme karşısında çok küçük bir rakam. Yani tasarım, yazılım veya mühendislik faaliyeti olan şirketler için bu yol rekabeti düşük bir yol.

5. İşgücü istatistikleri — Temmuz 2026

Hanehalkı işgücü araştırması sonuçlarına göre 15 yaş ve üzeri işsiz sayısı bir önceki aya göre 150 bin kişi artarak 2 milyon 860 bin kişiye ulaştı. Mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %8,1 olarak kaydedildi. Aynı dönemde istihdam edilenlerin sayısı bir önceki aya göre 388 bin kişi azalarak 32 milyon 362 bin kişiye geriledi. İstihdam oranı 0,6 puan azalarak %48,3'e indi.

Genç nüfusta (15–24 yaş) işsizlik oranı %14,5 oldu; bu oran kadınlarda %20,3, erkeklerde %11,3. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış atıl işgücü oranı bir önceki aya göre 1,8 puan artarak %30,6'ya yükseldi.

Bu bültenin en kötü verisi: bir ayda 388 bin işin kaybı ve atıl işgücü oranının %30,6'ya sıçraması — yani ülkenin potansiyel işgücünün yaklaşık üçte biri ya işsiz, ya eksik istihdamda, ya da iş aramaktan umudunu kesmiş durumda. %8,1'lik resmî işsizlik oranı bu gerçeği gizliyor. Genç işsizliği bir ayda 1,5 puan yükseldi. Bu veriler, PMI daralması, inşaat siparişlerindeki düşüş ve yatırımın durmasıyla tek bir anlatı oluşturuyor.

6. TÜİK enflasyonu — Ağustos 2026

Tüketici fiyat endeksi ağustosta bir önceki aya göre %1,84, bir önceki yıla göre %31,51 arttı. Yurt içi üretici fiyat endeksi bir önceki aya göre %2,57, bir önceki yıla göre %27,95 yükseldi.

Ayrışma kötüleşiyor: aylık üretici enflasyonu (%2,57) artık tüketici enflasyonunun (%1,84) 0,73 puan üzerinde — geçen ay bu fark yalnızca 0,26 puandı ve ters yöndeydi (1,52'ye karşı 1,78). Yıllık ölçekte de Yİ-ÜFE geçen yılki %25,16'dan %27,95'e çıkarken TÜFE %32,95'ten %31,51'e geriledi. Üretim maliyeti daha hızlı yükseliyor ve bunu müşteriye yansıtma imkânı azalıyor — kâr marjının sıkışması, sayısal olarak.

TÜFE ana gruplarında en yüksek yıllık değişim %53,44 ile eğitimde, ardından %43,46 ile sağlıkta gerçekleşti. Aylık değişimlerde en yüksek artış %8,62 ile eğitimde oldu ve tek düşen grup giyim ve ayakkabı oldu.

Üretici tarafında en yüksek aylık artış %6,99 ile enerjide, ardından %6,03 ile elektrik, gaz ve buharda oldu. Tek düşen grup madencilik ve taş ocakçılığı oldu.

Enerji, üç ay üst üste: ağustos başında elektrik/gaz/buhar aylık %9,65'ti, şimdi %6,03 ve enerji %6,99. Bu artık geçici bir sıçrama değil — bir eğilim. TÜFE'de ulaştırma %4,82 ile aylık enflasyona en yüksek katkıyı (0,82 puan) yaptı ki bu doğrudan aynı akaryakıt fiyatlarının yansıması.

7. İTO enflasyonu — İstanbul, Ağustos 2026

İstanbul tüketici fiyat endeksi ağustosta bir önceki aya göre %1,66, bir önceki yıla göre %34,96 yükseldi. Grupların aylık değişimlerinde eğitim %17,28 ile sıçradı, ardından %8,22 ile alkollü içecekler ve tütün geldi. Sağlık grubunda fiyat değişimi kaydedilmedi ve giyim ve ayakkabı %0,08 geriledi.

Toptan fiyatlardaki dalgalanmayı yansıtan toptan eşya fiyat endeksi aylık %2,55, yıllık %25,07 arttı. Grupların aylık değişimlerinde işlenmemiş maddeler %7,29 arttı ve mensucat grubunda değişim olmadı. İnşaat malzemeleri %1,99, yakacak ve enerji %2,75 yükseldi.

İstanbul için iki not. Birincisi, İstanbul'un yıllık enflasyonu %34,96'ya karşı ülke genelinde %31,51 — geçen ayki aynı 3,5 puanlık fark; yani bu bir dalgalanma değil, kalıcı bir sapma. İkincisi, toptan eşyada inşaat malzemeleri aylık %1,99 arttı — hâlâ genel endeksin (%2,55) altında, ancak fark kapanıyor. Malzemedeki maliyet avantajı aşınıyor.

8. Türkiye imalat PMI — Ağustos 2026

Manşet endeks temmuzdaki 47,7'den ağustosta 48,1'e çıktı — son üç ayın en yüksek seviyesi, ancak hâlâ 50 eşiğinin altında ve daralma eğiliminin sürdüğünü gösteriyor. Zayıf talep koşulları ve Ortadoğu savaşından kaynaklanan piyasa belirsizliği etkisini korudu.

Üreticiler üst üste üçüncü ay üretim seviyesini düşürdü; ancak ağustostaki yavaşlama bir önceki aya yakın ve ılımlıydı. İş yükündeki zayıflık işletmeleri istihdam ve satın almayı azaltmaya yöneltti ve her iki endeksteki düşüş temmuza göre daha belirgindi. İşletmeler siparişleri depo stokundan karşılamayı tercih etti; bu da hem girdi hem nihai ürün stoklarının azalmasına yol açtı.

Girdi fiyat enflasyonu, yakıt ve hammadde maliyetlerindeki artış nedeniyle son üç ayın en yüksek seviyesine ulaştı. İşletmeler buna paralel olarak satış fiyatlarını yükseltti; nihai ürün fiyat enflasyonu hızlandı ancak ocak–haziran ortalamasının altında kaldı. Savaş kaynaklı aksaklıklar tedarikçi teslim sürelerini uzattı.

Önemli bir kötüleşme: geçen ay üç alt sektör eşiğin üzerindeydi (giyim ve deri 54,2, elektrikli ve elektronik 52,5, metalik olmayan mineral 50,3). Bu ay 10 alt sektörün tamamı 50'nin altında. Giyim ve deri 54,2'den 47,4'e düştü — bir ayda 6,8 puanlık kayıp. Metalik olmayan mineraller (çimento, cam, seramik — doğrudan inşaat girdisi) 50,3'ten 49,4'e geriledi; yani inşaat talebindeki geri dönüş kalıcı olmadı.

En sert zayıflık kimyasal, plastik ve kauçukta (43,7) ve tekstilde (44,1). Bir diğer olumsuz nokta: girdi fiyat enflasyonu üç ay yavaşladıktan sonra yeniden hızlandı.

9. SAMEKS endeksi — Ağustos 2026

SAMEKS bileşik endeksi ağustosta 0,8 puan artarak 50,3'e ulaştı ve 50 eşiğini aştı. Alt endekslerde sanayi sektörü endeksi 2,0 puan azalarak 51,6'ya indi — hâlâ eşiğin üzerinde — ve hizmet sektörü endeksi 0,2 puan gerileyerek 48,1'de kaldı.

Sanayi sektöründe üretim alt endeksi 9,5 puan azalarak 46,0'a indi; buna karşılık tedarikçi teslim süresi alt endeksi 6,2 puan artarak 55,9 oldu. Girdi alım alt endeksi 3,9 puan azalarak 55,9'a indi ve yeni siparişler 0,5 puanlık düşüşle 52,6'ya geriledi. Hizmet sektöründe stok alt endeksi 5,0 puan azalarak 43,3 oldu ve istihdam alt endeksi 1,5 puan düşerek 48,2'ye indi. İş hacmi alt endeksi 0,6 puan artarak 45,4 oldu ve girdi alımı 0,6 puan azalarak 52,6'ya indi.

Eşiğin üzerine çıkış, ancak kötü kalitede. Bileşik endeks 50'nin üzerine çıkarken sanayi üretim alt endeksi 9,5 puan çökerek 46,0'a indi. Endeksi yukarıda tutan şey, tedarikçi teslim sürelerindeki 6,2 puanlık artış — ve PMI metodolojisinde teslim sürelerinin uzaması olumlu bir işaret (güçlü talep göstergesi) olarak endekse giriyor, oysa burada bu savaş kaynaklı aksaklığın sonucu, bir canlanmanın değil. Yani endeksin 50'yi aşması, bir iyileşmeden çok istatistiksel bir etki.

10. Analitik değerlendirme

a) İnşaat çevrimi dönmüş durumda

İnşaat 2025'te ekonominin en hızlı büyüyen sektörüydü (%11,0), 2026'nın ikinci çeyreğinde negatife geçti (−%1,9) ve aylık üretimi yıllık %6 düşüşte. Sabit sermaye oluşumu %7,3 yıllık büyümeden %0,6 çeyreklik büyümeye indi. Müteahhit siparişleri azalıyor ve sektör güveni 83,1 seviyesinde — ekonominin en karamsar sektörü. Bu dört bağımsız veri tek bir sonuca işaret ediyor.

b) İşgücü piyasası kırılıyor

Bir ayda kaybedilen 388 bin iş, %30,6'lık atıl işgücü oranı, %14,5'lik genç işsizliği. Bu genellikle altı ila dokuz aylık gecikmeyle konut talebine yansır — özellikle krediye bağımlı tüketici alıcı segmentinde.

c) Maliyet baskısı yeniden hızlandı

Aylık Yİ-ÜFE %2,57'ye karşı TÜFE %1,84; enerji %6,99; PMI'da girdi enflasyonu son üç ayın en yüksek seviyesinde. Sabit fiyatlı sözleşmeler için bu ay mümkün olan en kötü bileşim: yüksek maliyet, düşük yansıtma gücü.

d) Pratik çıkarımlar

Yeni projelerin fiyatlandırmasını TÜFE ile değil Yİ-ÜFE ile bağlayın. Aylık 0,73 puanlık fark bir yılda yüzde birkaç puanlık bir açığa dönüşür.

İnşaat malzemeleri hâlâ genel enflasyonun altında ancak fark kapanıyor (%1,99'a karşı %2,55). Tanımlı projeler için malzemenin ön alımı bugün üç ay sonrakinden daha mantıklı.

Turizm, ekonominin gizli güç noktası. Hizmet ihracatının %48,1'i ve 63 milyar dolarlık fazlanın yaklaşık yarısı — rezidans ve kısa süreli konaklama projeleri için makro verilerin desteklediği tek alan.

Ar-Ge teşviki, rekabeti düşük bir yol. Yaklaşık 4 milyon faal işletmeden yalnızca 11.835'i kullanıyor. Şirket içi tasarım, mühendislik ve yazılım faaliyetleri için incelenebilir.

İhracatın GSYH içindeki payı 13,4 puan azaldı. Bu, lira üzerindeki yapısal baskının sürdüğü anlamına geliyor; uzun vadeli döviz yükümlülükleri için riskten korunma hâlâ yarının değil bugünün konusu.

Bu belge, İstanbul Ticaret Odası Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin (İTOSAM) 4 Eylül 2026 tarihli haftalık ekonomi bülteninin çevirisi ve analizidir. Veriler bültende belirtilen kaynaklardan (TÜİK, İTO, İSO, MÜSİAD) alınmıştır.