Altı Haftada Türkiye Ekonomisi: Analitik Gösterge Paneli

Grafik özet — beş haftalık İTOSAM bülteni | 7 Ağustos – 18 Eylül 2026

İTO Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin 7 Ağustos, 14 Ağustos, 28 Ağustos, 4 Eylül ve 18 Eylül 2026 tarihli bültenlerinin sentezi — enflasyon, büyüme, inşaat ve gayrimenkul, işgücü piyasası ve kur riskine odaklanarak

Genel hüküm

Türkiye ekonomisi kontrollü bir iniş sürecinde ve üretim verilerinde dibin ilk işaretleri görülüyor — ancak bu inişin maliyeti işgücü piyasasına, firmaların kâr marjlarına ve varlıkların reel değerine aktarılmış durumda. Hacim verileri (üretim, satışlar) son bültende biraz iyileşti; fiyat ve gelir verileri (kâr marjı, reel konut fiyatı, istihdam) ise kötüleşti.

İyileşenler

• Üç ana sektörün üçünde de temmuz üretimi hazirandan daha iyi

• İnşaat: ilk aylık büyüme (+%1,1)

• Altyapı: yıllık +%4,5'ten +%14'e

• Konut satışları: aylık +%3,1, yıllık düşüş daha az

• Gayrimenkul faaliyetleri: −%8,8'den −%5,2'ye

• Genel ekonomik güven 100'ü aştı

Kötüleşenler

• Üretici enflasyonu tüketici enflasyonunu geçti

• Reel konut fiyatları: yıllık −%6,5

• Net kâr marjı: iki yılda yarıya indi

• Bir ayda 388 bin iş kaybı; atıl işgücü %30,6

• PMI: 10 alt sektörün tamamı 50'nin altında

• İstanbul: aylık satışlarda −%9,6, ülke genelinde +%3,1

1. Enflasyon: talep baskısının yerini maliyet baskısı aldı

Kilit dönüş: Temmuzda üretici enflasyonu tüketici enflasyonunun altındaydı; ağustosta 0,73 puan yukarı çıktı. İnşaat malzemeleri hâlâ genel endeksin altında, ancak %1,29'dan %1,99'a hızlandı — malzemelerin maliyet avantajı kapanıyor.

İstanbul her zaman daha pahalı: İstanbul enflasyonunun ülke geneliyle farkı her iki ayda da yaklaşık 3,5 puan — dalgalanma değil, kalıcı bir sapma. İstanbul projelerinin bütçesini İTO oranıyla yapın.

Enerji, kalıcı bir itici güç: Üst üste iki ay yüzde 6 ila 10 arasında aylık artış. Aynı dönemde elektrik ve gaz üretimi yıllık %5,6 azaldı — yani talep sıçraması değil, arz kısıtı. Kökeni jeopolitik ve yakında çözülmeyecek.

2. Büyüme ve kârlılık: yavaş büyüme, küçülen kâr

%4,8'lik zirveden bu yana art arda dört çeyrek yavaşlama. Mevsimsellikten arındırılmış çeyreklik büyüme (+%1,1), ekonominin daralmadığını ama ivme kaybettiğini gösteriyor.

Dibin ilk işareti: Temmuz verisinde üç sektörün üçü de hazirana göre iyileşti — hizmetler %1,3'ten %3,0'a, sanayi −%1,4'ten −%0,3'e, inşaat −%6,0'dan −%4,7'ye. Bir aylık veri dönüşü teyit etmeye yetmez, ama yön olumlu.

Kâr eriyor: Firmaların nominal satışları 50,5'ten 107,7 trilyon liraya çıkarak ikiye katlandı, ancak net kâr marjı neredeyse yarıya indi. 2025'te nominal net kâr, %31,5'lik enflasyona karşı %11,7 arttı — yani yaklaşık %15'lik reel düşüş. Borç/özkaynak oranı 1,18.

3. İnşaat ve gayrimenkul: bu raporun kalbi

Döngü tersine döndü: 2025'teki %11'lik büyümeden 2026'da negatife. Sabit yatırımlar %7,3'ten %0,6'ya — %31,5'lik enflasyonla sert bir reel daralma.

Tek sektörde iki ekonomi: Bina inşaatı (−%8,0) ile altyapı (+%14,0) arasındaki makas bir ayda 12 puandan 22 puana çıktı. Konut inşaatına yönelik özel talep kurudu; piyasayı kamu işvereni ayakta tutuyor. Gayrimenkul faaliyetleri −%8,8'den −%5,2'ye iyileşti — hâlâ negatif, ama yön değişti.

PERGAS için en önemli rakam: Konut fiyatları nominal olarak %23 yükseldi ama reel olarak %6,5 düştü. En az reel düşüş İstanbul'da (yaklaşık %4). "Gayrimenkul değer korur" anlatısının bir yıllık vadede artık istatistiki dayanağı yok; kalıcı argüman kira geliri ve çok yıllı vadedir.

Gayrimenkul sektörünün dört ölçütünün dördü de — varlık fiyatı, hizmet fiyatı, ciro ve üretim — reel olarak negatif bölgede. Emlak hizmetlerinin komisyon ve ücretleri enflasyonun yaklaşık 7 ila 10 puan gerisinde.

Alıcı profili değişti: İlk yedi ayda ipotekli satışlar %30,9 artarken nakit satışlar %11,7 düştü. İpotekli satışlardaki artış ağustosta %7,2'ye yavaşladı — sürecek mi, yoksa tavana mı ulaştı, görülecek. Toplam piyasadaki düşüş −%17'den −%14,7'ye geriledi.

İstanbul'da yeni ayrışma: Bu dönemde ilk kez İstanbul, ülke ortalamasının 13 puan gerisine düştü. Tek pozitif bileşen: İstanbul'da ilk el konut (yıllık +%0,2), şehrin tüm piyasasındaki −%16'ya karşı. Yabancılara satışların payı %1,7 — tarihi dip.

4. Faaliyet ve güven: görünürde iyileşme, gerçekte zayıflık

Manşet endeks üst üste üç aydır yükseliyor, ancak 50'nin üzerindeki alt sektör sayısı temmuzda üçten ağustosta sıfıra indi. Metalik olmayan mineraller (çimento, cam, seramik) 50,3'ten 49,4'e geriledi. Eşiğin altında üst üste yirmi dokuzuncu ay.

Genel güven 100'ün üzerine çıktı, ama tüketici ve sanayinin katkısıyla. 83,1 ile inşaat ekonominin en karamsar sektörü ve kayıtlı sipariş seviyesi 82,1'den 78,9'a düştü. SAMEKS'in 50'yi aşması büyük ölçüde teslim sürelerinin uzamasının istatistiki etkisi, canlanma değil.

5. İşgücü piyasası: inişin bedelinin ödendiği yer

İnşaatta işgücü azaltımı başladı: Sektörde istihdam artışı bir ayda %7,1'den %3,5'e yarıya indi — sürdürülebilir olmayan, negatif üretim ile pozitif istihdam arasındaki dengesizliğin ta kendisi. Sanayide yıllık istihdam kaybı 54.682'den 71.737 kişiye hızlandı.

Bir ayda 388 bin iş kaybı ve potansiyel işgücünün neredeyse üçte biri işsiz, eksik istihdamda ya da umutsuz. İşgücü piyasasındaki zayıflama konut talebine altı ila dokuz aylık gecikmeyle yansır — özellikle de şu anda piyasanın motoru olan krediye dayalı alıcıya.

6. Dış denge ve paranın değeri: orta vadeli risk

Altın ve enerji hariç cari işlemler haziranda 1,5 milyar dolar fazla verdi — açığın tamamı enerji ve altından geliyor. Hizmet fazlası mal açığının %82'sini karşılıyor ve bunun yarısı turizm. Net hata ve noksan kalemi (−20,4), cari açığın yarısından fazla.

Geçen bir yılda yalnızca altın ve borsa pozitif reel getiri sağladı. Konut −%6,5, döviz ise −11 ile −%13 arasında. Dövizin negatif getirisi aşırı değerlenmiş bir liraya işaret ediyor (IMF tahmini: %12,1); rezerv yeterliliği %78,7 — orta vadeli bir kur düzeltmesi riskini canlı tutan bir bileşim.

7. Gösterge karnesi — ilk ve son veri

8. PERGAS için sonuçlar

• Sözleşmeler: TÜFE yerine Yİ-ÜFE ile endeksleme, ayrı bir enerji maddesi ve İstanbul projelerinin İTO oranıyla bütçelenmesi. Ortalama %2'lik kâr marjıyla, devredilen her maliyet riski kârın tamamını tehdit eder.

• Gayrimenkul satışı: Ödeme planı ve banka işbirliği indirimden daha önemli; ilk ele odaklanın — İstanbul piyasasının tek pozitif bileşeni.

• Yatırım ve vatandaşlık danışmanlığı: Müşteri beklentilerini nominal artışla (+%23) değil, reel fiyatla (−%6,5) ayarlayın. Argümanı kira ve çok yıllı vade üzerine kurun.

• Proje yönetimi: Çift haneli büyüme gösteren tek inşaat alanı altyapı projeleri (+%14).

• Emlak hizmeti ücretleri: Enflasyonun 7 ila 10 puan gerisinde — tarife revizyonu gerekli.

• Kur riski: Lira geliriyle karşılanan uzun vadeli döviz yükümlülükleri için riskten korunma bugün yarından daha ucuz.

9. Sonraki bültenlerde izlenmesi gerekenler

• İnşaat ikinci aylık büyümesini kaydedecek mi? Kaydederse döngünün dibi teyit edilir.

• İstanbul'daki satış düşüşü tekrarlanacak mı? Tekrar, talebin coğrafyasında yapısal bir değişim demektir.

• İpotekli satışlardaki artış yavaşlamayı sürdürecek mi? Bu, konut piyasasının şu anki motoru.

• Yİ-ÜFE ile TÜFE arasındaki makas: Geri dönmesi ya da genişlemesi kâr marjının seyrini belirleyecek.

• İnşaat istihdamı: Sıfıra inmesi ya da negatife dönmesi, konut talebine altı aylık gecikmeli etkiyi başlatır.

Bu gösterge paneli, İTO Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin (İTOSAM) 7 Ağustos, 14 Ağustos, 28 Ağustos, 4 Eylül ve 18 Eylül 2026 tarihli beş haftalık ekonomi bülteninin analitik özetidir. Ham veriler bültenlerde belirtilen kaynaklardan (TÜİK, TCMB, İTO, İSO, MÜSİAD, IMF, UNCTAD) alınmıştır. Reel büyüme ve kâr marjı hesaplamaları, şehirlere göre reel konut fiyatı rakamları, gösterge karnesi ve sonuçlar eklenmiş yorumdur; bültenlerin asıl metninin parçası değildir. Farsça sürümde aylar okunabilirlik için Farsça adlarıyla verilmiştir: Hordad ≈ Haziran, Tir ≈ Temmuz, Mordad ≈ Ağustos.