اقتصاد ترکیه در شش هفته: داشبورد تحلیلی

جمع‌بندی نموداری — پنج بولتن هفتگی İTOSAM | ۷ اوت تا ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶

تلفیق بولتن‌های ۷ اوت، ۱۴ اوت، ۲۸ اوت، ۴ سپتامبر و ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ مرکز مطالعات راهبردی اتاق بازرگانی استانبول — با تمرکز بر تورم، رشد، ساخت‌وساز و املاک، بازار کار و ریسک ارزی

حکم کلی

اقتصاد ترکیه در حال فرود کنترل‌شده است، و نخستین نشانه‌های کف در داده‌های تولید دیده می‌شود — اما هزینه این فرود به بازار کار، حاشیه سود بنگاه‌ها و ارزش واقعی دارایی‌ها منتقل شده است. داده‌های حجمی (تولید، فروش) در آخرین بولتن کمی بهتر شده‌اند؛ داده‌های قیمتی و درآمدی (حاشیه سود، قیمت واقعی مسکن، اشتغال) بدتر.

آنچه بهتر شد

• تولید هر سه بخش اصلی در تیر بهتر از خرداد

• ساخت‌وساز: نخستین رشد ماهانه (+۱٫۱٪)

• زیرساخت: از +۴٫۵٪ به +۱۴٪ سالانه

• فروش مسکن: +۳٫۱٪ ماهانه، افت سالانه کمتر

• فعالیت‌های املاک: از −۸٫۸٪ به −۵٫۲٪

• اعتماد اقتصادی کل از ۱۰۰ عبور کرد

آنچه بدتر شد

• تورم تولیدکننده از مصرف‌کننده جلو زد

• قیمت واقعی مسکن: −۶٫۵٪ سالانه

• حاشیه سود خالص: نصف در دو سال

• ۳۸۸ هزار شغل در یک ماه؛ بلااستفاده ۳۰٫۶٪

• ‏PMI: هر ۱۰ زیربخش زیر ۵۰

• استانبول: −۹٫۶٪ فروش ماهانه در برابر +۳٫۱٪ کشور

۱. تورم: فشار هزینه جای فشار تقاضا را گرفت

چرخش کلیدی: در تیر تورم تولیدکننده زیر مصرف‌کننده بود؛ در مرداد ۰٫۷۳ واحد بالاتر رفت. مصالح ساختمانی هنوز زیر شاخص عمومی است اما از ۱٫۲۹٪ به ۱٫۹۹٪ شتاب گرفته — مزیت هزینه‌ای مصالح در حال بسته شدن است.

استانبول همیشه گران‌تر: شکاف تورم استانبول با کشور در هر دو ماه حدود ۳٫۵ واحد — یک انحراف پایدار، نه نوسان. بودجه پروژه‌های استانبول را با نرخ İTO ببندید.

انرژی، محرک ماندگار: دو ماه پیاپی رشد ماهانه ۶ تا ۱۰ درصدی. در همین حال تولید برق و گاز سالانه ۵٫۶٪ کاهش یافته — یعنی محدودیت عرضه، نه جهش تقاضا. ریشه ژئوپلیتیک است و به‌زودی برطرف نمی‌شود.

۲. رشد و سودآوری: رشد کند، سود کوچک‌تر

چهار فصل پیاپی کندشدن از اوج ۴٫۸٪. رشد فصلی تعدیل‌شده (+۱٫۱٪) یعنی اقتصاد منقبض نمی‌شود، اما شتاب را از دست داده.

نخستین علامت کف: در داده تیر، هر سه بخش نسبت به خرداد بهتر شدند — خدمات از ۱٫۳٪ به ۳٫۰٪، صنعت از −۱٫۴٪ به −۰٫۳٪، ساخت‌وساز از −۶٫۰٪ به −۴٫۷٪. یک ماه داده برای تأیید چرخش کافی نیست، اما جهت مثبت است.

سود در حال آب رفتن: فروش اسمی بنگاه‌ها از ۵۰٫۵ به ۱۰۷٫۷ تریلیون لیر دو برابر شده، اما حاشیه سود خالص تقریباً نصف. در ۲۰۲۵ سود خالص اسمی ۱۱٫۷٪ رشد کرد در برابر تورم ۳۱٫۵٪ — یعنی افت واقعی حدود ۱۵٪. نسبت بدهی به سرمایه ۱٫۱۸.

۳. ساخت‌وساز و املاک: قلب این گزارش

چرخه معکوس شده: از ۱۱٪ رشد در ۲۰۲۵ به منفی در ۲۰۲۶. سرمایه‌گذاری ثابت از ۷٫۳٪ به ۰٫۶٪ — با تورم ۳۱٫۵٪، انقباض شدید واقعی.

دو اقتصاد در یک بخش: شکاف ساختمان‌سازی (−۸٫۰٪) و زیرساخت (+۱۴٫۰٪) در یک ماه از ۱۲ به ۲۲ واحد رسید. تقاضای خصوصی ساخت مسکن خشکیده؛ کارفرمای عمومی بازار را نگه داشته. فعالیت‌های املاک از −۸٫۸٪ به −۵٫۲٪ بهبود یافته — هنوز منفی، اما جهت عوض شده.

مهم‌ترین عدد برای پرگاس: قیمت مسکن اسمی ۲۳٪ بالا رفته اما واقعی ۶٫۵٪ پایین آمده. استانبول کمترین افت واقعی را دارد (حدود ۴٪). روایت «ملک حافظ ارزش است» در افق یک‌ساله دیگر پشتوانه آماری ندارد؛ استدلال پایدار، جریان اجاره و افق چندساله است.

هر چهار سنجه بخش املاک — قیمت دارایی، قیمت خدمات، گردش مالی و تولید — در قلمرو منفی واقعی‌اند. کارمزد و حق‌الزحمه خدمات ملکی حدود ۷ تا ۱۰ واحد عقب‌تر از تورم است.

ترکیب خریدار تغییر کرده: فروش رهنی در هفت ماه نخست ۳۰٫۹٪ رشد کرد در حالی که فروش نقدی ۱۱٫۷٪ افت داشت. رشد رهنی در مرداد به ۷٫۲٪ کند شد — باید دید ادامه دارد یا به سقف رسیده. افت کل بازار از −۱۷٪ به −۱۴٫۷٪ کاهش یافته.

واگرایی تازه استانبول: برای نخستین بار در این دوره استانبول با فاصله ۱۳ واحدی از میانگین کشور عقب افتاد. تنها جزء مثبت: مسکن نوساز استانبول (+۰٫۲٪ سالانه) در برابر −۱۶٪ کل بازار شهر. فروش به اتباع خارجی سهم ۱٫۷٪ — کف تاریخی.

۴. فعالیت و اعتماد: بهبود ظاهری، ضعف واقعی

شاخص سرفصل سه ماه پیاپی بالا رفته، اما زیربخش‌های بالای ۵۰ از سه در تیر به صفر در مرداد رسید. کانی غیرفلزی (سیمان، شیشه، سرامیک) از ۵۰٫۳ به ۴۹٫۴ برگشت. بیست‌ونهمین ماه پیاپی زیر آستانه.

اعتماد کل بالای ۱۰۰ رفت اما با کمک مصرف‌کننده و صنعت. ساخت‌وساز روی ۸۳٫۱ بدبین‌ترین بخش اقتصاد است و سطح سفارش‌های ثبت‌شده آن از ۸۲٫۱ به ۷۸٫۹ افت کرده. عبور SAMEKS از ۵۰ عمدتاً اثر آماری طولانی شدن زمان تحویل است، نه رونق.

۵. بازار کار: جایی که هزینه فرود پرداخت می‌شود

تعدیل نیروی ساخت‌وساز آغاز شد: رشد اشتغال این بخش در یک ماه از ۷٫۱٪ به ۳٫۵٪ نصف شد — همان ناترازی تولید منفی و اشتغال مثبت که پایدار نبود. ریزش سالانه اشتغال صنعتی از ۵۴٬۶۸۲ به ۷۱٬۷۳۷ نفر شتاب گرفت.

۳۸۸ هزار شغل در یک ماه و تقریباً یک‌سوم نیروی کار بالقوه بیکار، کم‌کار یا ناامید. تضعیف بازار کار با تأخیر شش تا نُه ماهه به تقاضای مسکن می‌رسد — به‌ویژه همان خریدار وام‌محوری که اکنون موتور بازار است.

۶. تراز خارجی و ارزش پول: ریسک میان‌مدت

بدون طلا و انرژی، حساب جاری ماه ژوئن ۱٫۵ میلیارد دلار مازاد داشت — کل کسری از انرژی و طلاست. مازاد خدمات ۸۲٪ کسری کالایی را جبران می‌کند و نیمی از آن گردشگری است. قلم خطا و اقلام ناشناخته (−۲۰٫۴) بیش از نیمِ کسری جاری است.

در یک سال گذشته فقط طلا و بورس بازده واقعی مثبت داشتند. مسکن −۶٫۵٪ و ارز خارجی بین −۱۱ تا −۱۳٪. بازده منفی ارز نشانه لیرِ بیش‌ارزش‌گذاری‌شده است (برآورد IMF: ۱۲٫۱٪) با کفایت ذخایر ۷۸٫۷٪ — ترکیبی که ریسک تعدیل ارزی میان‌مدت را زنده نگه می‌دارد.

۷. کارنامه شاخص‌ها — نخستین در برابر آخرین داده

۸. دلالت‌ها برای پرگاس

• قراردادها: تعدیل با Yİ-ÜFE به‌جای TÜFE، بند جداگانه انرژی، و بودجه‌بندی پروژه‌های استانبول با نرخ İTO. با حاشیه سود میانگین ۲٪، هر ریسک هزینه منتقل‌شده کل سود را تهدید می‌کند.

• فروش املاک: طرح پرداخت و همکاری بانکی مهم‌تر از تخفیف؛ تمرکز روی نوساز — تنها جزء مثبت بازار استانبول.

• مشاوره سرمایه‌گذاری و شهروندی: انتظارات مشتری را با قیمت واقعی (−۶٫۵٪) تنظیم کنید، نه با رشد اسمی (+۲۳٪). استدلال را بر اجاره و افق چندساله بنا کنید.

• مدیریت پروژه: تنها حوزه ساخت با رشد دو رقمی، پروژه‌های زیرساختی است (+۱۴٪).

• کارمزد خدمات ملکی: ۷ تا ۱۰ واحد عقب‌تر از تورم — بازنگری تعرفه لازم است.

• ریسک ارزی: برای تعهدات ارزی بلندمدت با درآمد لیری، پوشش ریسک امروز ارزان‌تر از فرداست.

۹. آنچه باید در بولتن‌های بعدی دنبال کرد

• آیا ساخت‌وساز دومین ماه رشد ماهانه را ثبت می‌کند؟ اگر بله، کف چرخه تأیید می‌شود.

• آیا افت فروش استانبول تکرار می‌شود؟ تکرار یعنی تغییر ساختاری جغرافیای تقاضا.

• آیا رشد فروش رهنی کند شدن را ادامه می‌دهد؟ این موتور فعلی بازار مسکن است.

• شکاف Yİ-ÜFE و TÜFE: بازگشت یا گسترش آن، مسیر حاشیه سود را تعیین می‌کند.

• اشتغال ساخت‌وساز: رسیدن به صفر یا منفی، تأخیر شش‌ماهه به تقاضای مسکن را فعال می‌کند.

این داشبورد جمع‌بندی تحلیلی پنج بولتن هفتگی اقتصاد مرکز مطالعات راهبردی اتاق بازرگانی استانبول (İTOSAM) مورخ ۷ اوت، ۱۴ اوت، ۲۸ اوت، ۴ سپتامبر و ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ است. داده‌های خام از منابع ذکرشده در بولتن‌ها (TÜİK، TCMB، İTO، İSO، MÜSİAD، IMF، UNCTAD) برگرفته شده‌اند. محاسبات رشد واقعی، حاشیه سود، ارقام واقعی قیمت مسکن به تفکیک شهر، کارنامه شاخص‌ها و دلالت‌ها تفسیر افزوده‌اند و بخشی از متن اصلی بولتن‌ها نیستند. ماه‌ها برای خوانایی با نام‌های فارسی آمده‌اند: خرداد ≈ ژوئن، تیر ≈ ژوئیه، مرداد ≈ اوت.